Όταν οι πέτρες φιλιούνται: Επαναφέροντας το νερό ως κοινό αγαθό

– Φιλήθηκαν.
– Τελειώσαμε.

Αν περπατούσες τις τελευταίες μέρες κατά μήκος του ρέματος Ταξιάρχης Σκάφης στη Σίφνο, ίσως να άκουγες αυτές τις αλλόκοτες φράσεις να αιωρούνται στον αέρα, μισοσοβαρές, μισοαστείες, να αντηχούν ανάμεσα στις πέτρες. Είναι ο ήχος μιας ομάδας επί το έργον: έμπειροι αλλά και μαθητευόμενοι μάστορες δίπλα-δίπλα χτίζουν όχι απλώς λίθινους αναβαθμούς, αλλά έναν νέο τρόπο να σχετιζόμαστε με το νερό, τη γη και με τους γύρω μας.

«Φιλήθηκαν» λένε οι μάστορες όταν δύο πέτρες εφαρμόζουν τόσο τέλεια, που οι καμπύλες και οι γωνίες τους ενώνονται αρμονικά, σχεδόν σαν να ήταν φτιαγμένες η μία για την άλλη. Είναι μία από τις πιο ικανοποιητικές στιγμές της διαδικασίας.

Στην αρχή, οι λίθινοι αναβαθμοί μοιάζουν με απλές λιθοδομές. Όμως όσο περισσότερο έμενα, τόσο καταλάβαινα ότι αυτό που έβλεπα δεν ήταν απλώς ένα τεχνικό έργο—ήταν ένα κοινωνικό. Μια κοινότητα γεννιόταν μέσα από την πράξη του χτισίματος. Γι’ αυτό επισκέφτηκα τη Σίφνο.

Πώς μπορούμε σήμερα να διαχειριστούμε το νερό ως κοινό αγαθό, ούτε ιδιωτικό, ούτε δημόσιο, αλλά ως κάτι που μοιραζόμαστε και φροντίζουμε συλλογικά;

Αυτή είναι η βασική ερώτηση που εξερευνώ στην επόμενη σειρά ηχητικών ιστοριών για το νερό. Και η Σίφνος, αυτή τη στιγμή, προσφέρει μια πιθανή απάντηση.

Εκεί, το εργοτάξιο δεν λειτουργεί σαν ένα τυπικό τεχνικό έργο. Είναι ένα ζωντανό εργαστήριο. Οι μάστορες δουλεύουν δίπλα σε μαθητευόμενους, μεταδίδοντας γνώσεις, διαμορφώνοντας πέτρες, χτίζοντας εμπιστοσύνη.

Κάθε μέρα ξεκινά με την επιλογή του επόμενου σημείου. Η ομάδα διαβάζει το τοπίο, προετοιμάζει το έδαφος, επιλέγει και μεταφέρει τις κατάλληλες πέτρες. Πρώτα τοποθετούνται δύο «άγκυρες» και στη συνέχεια ξεκινά το σχήμα του τόξου. Κάθε λίθινη δομή, ή «μικροφράγμα», είναι μοναδικό. Μπορείς να δεις την προσωπικότητα κάθε ομάδας στο τελικό του σχήμα. Είναι σαν γλυπτική, αλλά πρακτική, συμμετοχική και αναγκαία στο σήμερα των τόπων στη Μεσόγειο που πλήττονται από λειψυδρία.

Οι κατασκευές δεν σταματούν τη ροή του νερού, αλλά την επιβραδύνουν. Βοηθούν στην ανατροφοδότηση του υδροφόρου ορίζοντα, μειώνουν τον κίνδυνο πλημμυρών και δημιουργούν μικρές οάσεις για ζώα, πουλιά και έντομα, κατά την ξηρή καλοκαιρινή περίοδο.

Και όταν τις χτίζεις συλλογικά, το αποτύπωμα ξεπερνά το ίδιο το ρέμα.

Συνάντησα τον Γιάννη, γλύπτη από την Τήνο, ξεκίνησε ως συμμετέχων σε παλαιότερα εργαστήρια και πλέον έχει επιστρέψει ως ένας από τους επικεφαλής μαστόρους στη Σίφνο. Το όραμά του; Να μεταφέρει όλη αυτήν τη γνώση πίσω στο νησί του και να δημιουργήσει αντίστοιχα έργα εκεί.

Η ιδέα του νερού ως κοινού αγαθού, διαχειριζόμενου από τις ίδιες τις κοινότητες, δεν είναι πια αφηρημένη. Την είδα, την άγγιξα, και μπορείς κι εσύ.

Αν βρίσκεσαι στη Σίφνο, μπορείς να επισκεφθείς τον χώρο μέχρι τις 6 Ιουνίου. Μπορείς να περπατήσεις με την ομάδα, να μάθεις ή ακόμα και να χτίσεις μαζί τους.

Στις 2 Ιουνίου, στις 20:00, θα πραγματοποιηθεί δημόσια παρουσίαση στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μαριάνθη Σίμου». Έλα. Δες τι σημαίνει να χτίζεις με φροντίδα, με άλλους, με πέτρα.

Με πρωτοβουλία του MedINA, αυτή η παραδοσιακή πρακτική αναβιώνει ως λύση βασισμένη στη φύση. Συνολικά 120 λίθινοι αναβαθμοί κατασκευάζονται στο ρέμα Ταξιάρχη Σκάφης και στο ρέμα Χώνης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου Cardimed.

Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση του συμμετοχικού κατασκευαστικού έργου πραγματοποιείται από την ομάδα Μπουλούκι, υπό την αιγίδα του Δήμου Σίφνου, τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας καθώς και την υποστήριξη τοπικών επιχειρήσεων.

Για επίσκεψη στο πεδίο ή συμμετοχή, επικοινωνήστε με την ομάδα του Μπουλουκιού: workshop@boulouki.org ή στο 6947002238.

Ακούστε τις ηχητικές ιστορίες για το νερό στο www.water-scarcity.gr

1 Ιουνίου 2025

Ευγενία Τσιάνου, Περιβαλλοντολόγος, Επικοινωνία της Επιστήμης www.dissco.gr

(photo by: Ευγενία Τσιάνου)